ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
1
ANÁLISISDELOSESTILOSDELIDERAZGOPERCIBIDOS
PORELPERSONALADMINISTRATIVODEEMPRESAS
FLORÍCOLASGRANDESDEPICHINCHAAFILIADASA
EXPOFLORESMEDIANTEELMLQFORM5X.
ANALYSISOFLEADERSHIPSTYLESPERCEIVEDBY
ADMINISTRATIVESTAFFOFLARGEFLORIGINAL
COMPANIESINPICHINCHAAFFILIATEDWITH
EXPOFLORESUSINGTHEMLQFORM5X.
KatherineMartínez
1
,KleberMejía
2
{katherine.martinez@epn.edu.ec
1
,klever.mejia@epn.edu.ec
2
}
Fechaderecepción:01/11/2025/Fechadeaceptación:13/11/2025/Fechadepublicación:14/11/2025
RESUMEN:
Elpropósitodeestainvestigaciónesanalizarlosestilosdeliderazgo
percibidosporelpersonaladministrativodelasgrandesempresasflorícolasdela
provinciadePichincha,miembrosdeExpoflores,utilizandoelcuestionarioMLQForm
5X.Conunenfoquecuantitativoyanálisisdescriptivo,serecolectaronyanalizaron
losdatosmedianteelprogramaSPSS,aplicandouncortetransversalydiseñono
experimental.ElMLQForm5Xestácompuestopor45ítems,deloscuales36están
destinadosamedirnuevefactorescorrespondientesatresestilosdeliderazgo:
liderazgotransformacional(influenciaidealizadadeconductayatribuida,motivación
inspiracional,estimulaciónintelectual,consideraciónindividualizada),liderazgo
transaccional(recompensacontingente,direcciónporexcepciónactiva)yliderazgo
laissez-faire(direcciónporexcepciónpasivaylaissezfaire).Losotros9ítemsmiden
variablesorganizacionales(esfuerzoextra,eficacia,satisfacciónlaboral).Losanálisis
incluyeronpruebasdeANOVA,posthoc,elcálculodelalfadeCronbachy
correlacionesdePearson.Loshallazgosmuestranqueelliderazgotransformacional
predominaenlasempresas,especialmenteendirectoresygerentes,generandoaltos
nivelesdemotivacióneinnovación.Elliderazgotransaccional,máscomúnenniveles
intermedios,seenfocaenrecompensasycumplimientodetareas,mientrasqueel
laissez-faire,observadoprincipalmenteenmandosoperativos,reflejaunafaltade
supervisión.Poráreasfuncionales,elliderazgotransformacionaldestacaentalento
humano,producciónyTICS,mientrasqueeltransaccionalesmásfrecuenteenSISOy
producción.Ellaissez-fairesepresentamásenfinanzas.Lascorrelacionesreflejan
queelliderazgotransformacionalfortaleceelesfuerzoadicional,laeficaciayla
1
Facultaddecienciasadministrativas,EscuelaPolitécnicaNacional,Quito-Ecuador;https://orcid.org/0009-0009-
7841-5584,+5930960877779.
2
Facultaddecienciasadministrativas,EscuelaPolitécnicaNacional,Quito-Ecuador;https://orcid.org/0000-0002-
4638-0040,+5930984620535.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
2
satisfaccióneneltrabajo,mientrasqueelestilolaissez-faireinfluyenegativamente
enelrendimiento.
Palabrasclave:MLQForm5X,transformacional,transaccional,laissezfaire/pasivo,
sectorflorícola
ABSTRACT:
Thepurposeofthisresearchistoanalyzetheleadershipstyles
perceivedbytheadministrativestaffoflargeflowercompaniesintheprovinceof
Pichincha,membersofExpoflores,usingtheMLQForm5Xquestionnaire.Witha
quantitativeapproachanddescriptiveanalysis,datawerecollectedandanalyzed
usingSPSSsoftware,applyingacross-sectionalandnon-experimentaldesign.The
MLQForm5Xiscomposedof45items,ofwhich36areintendedtomeasurenine
factorscorrespondingtothreeleadershipstyles:transformationalleadership
(idealizedbehavioralandattributedinfluence,inspirationalmotivation,intellectual
stimulation,individualizedconsideration),transactionalleadership(contingent
reward,activemanagementbyexception),andlaissez-faireleadership(passive
managementbyexceptionandlaissez-faire).Theother9itemsmeasure
organizationalvariables(extraeffort,effectiveness,jobsatisfaction).Theanalyses
includedANOVAtests,posthoctests,thecalculationofCronbach'salpha,and
Pearson'scorrelations.Thefindingsshowthattransformationalleadership
predominatesincompanies,especiallyamongdirectorsandmanagers,generating
highlevelsofmotivationandinnovation.Transactionalleadership,morecommonat
middlemanagementlevels,focusesonrewardsandtaskcompletion,whilelaissez-
faireleadership,observedprimarilyinoperationalmanagement,reflectsalackof
supervision.Byfunctionalarea,transformationalleadershipismostprevalentin
humantalent,production,andICT,whiletransactionalleadershipismostprevalent
inSISOandproduction.Laissez-faireleadershipismostprevalentinfinance.The
correlationsreflectthattransformationalleadershipenhancesextraeffort,
effectiveness,andjobsatisfaction,whilethelaissez-fairestylenegativelyinfluences
performance.
Keywords:MLQForm5X,transformational,transactional,laissezfaire/passive
leadership,floriculturesector
INTRODUCCIÓN
Elsectorflorícolaecuatorianorepresentaunodelosprincipalesmotoresdela
economíanacionaldebidoasualtoimpactoenlasexportacionesyenlageneraciónde
empleoformal.DeacuerdoconelrankingdeCompañías2022publicadoporla
SUPERCIAS,existen287empresasdedicadasalcultivodeflores,delascualesel68%
delasdestinadasalaexportaciónseencuentranenlaprovinciadePichincha.Durante
elaño2022,elsectorflorícolageneróaproximadamenteUSD548,64millones,
representandoun0,77%delProductoInternoBruto(PIB)nacionalyevidenciandoun
incrementodel3%ensusexportacionesencomparaciónconelañoanterior,
consolidandosuposicionamientocomounactorclavedentrodelmercado
internacional,conespecialpresenciaenEstadosUnidosyEuropa(28).
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
3
Apesardesucrecimientosostenido,reconocimientoyestabilidadenelcomercio
internacional,elsectorflorícolaenfrentadesafíosrelacionadosconlagestióninterna,
particularmenteenloreferentealaprácticadelliderazgoorganizacional.Loslíderesy
supervisoresdesempeñanunrolesencialenlacoordinacióndeequiposyenla
construccióndeentornoslaboralesquepromuevanlamotivación,elcompromisoyla
productividad.Noobstante,unliderazgoinadecuadopuedeafectarnegativamentela
percepcióndelclimaorganizacional,provocandodisminucióndelrendimiento,
conflictosinterpersonalesyunamenorsatisfacciónlaboral(35).
Enestecontexto,conocerlosestilosdeliderazgoquepredominanenlasempresas
florícolasdePichinchaafiliadasaExpofloresadquieregranrelevancia,yaquepermite
identificarlasprácticasquefortalecenladirecciónestratégicayaquellasquerequieren
mejorarse.Elliderazgoesunacompetenciafundamentalenlasostenibilidad
organizacional,puesinfluyedirectamenteenlaculturacorporativa,enlainnovacióny
eneldesempeñodeltalentohumano(19).Comprendersiloslíderesejercenun
liderazgotransformacional,transaccionalolaissez-faire,ycómoestosestilosson
percibidosporloscolaboradoresadministrativos,proporcionainformaciónútilpara
optimizarlagestióndelcapitalhumano.
Elliderazgotransformacionalimpulsaalosmiembrosdelequipoaalcanzarobjetivos
másalládesusinteresesindividuales,promoviendolamotivación,lacreatividadyel
compromiso(20).Porsuparte,elliderazgotransaccionalsecentraenelcumplimiento
demetasatravésdelasupervisiónylasrecompensas,mientrasqueelestilolaissez-
fairereflejaunaausenciadedirección,caracterizadaporlafaltadeintervencióndel
líderenlatomadedecisiones(14).Estudiosrecientesensectoresindustrialesyde
serviciosmuestranqueelliderazgotransformacionalseasociapositivamenteconla
satisfacciónlaboralyeldesempeño,mientrasqueellaissez-fairesevinculacon
resultadosnegativos(1).
Sinembargo,laliteraturaacadémicasobreliderazgoenelcontextoflorícolaes
limitada,lamayoríadelosestudiossobreliderazgosehaconcentradoensectores
tradicionalescomolamanufacturaolosservicios,dejandodeladoindustriasagrícolas
comolafloricultura,dondelaestructurajerárquica,latemporalidadlaboralylaalta
rotacióndelpersonalcreandinámicasparticularesdegestión(22).Estevacíojustifica
lanecesidaddeinvestigacionesqueanalicenlosestilosdeliderazgoenempresasdel
sectorflorícolaecuatoriano,especialmenteenaquellasdegrantamañoqueforman
partedeExpoflores,principalgremioexportadordelpaís.
Elpresenteestudiobuscaanalizarlosestilosdeliderazgopercibidosporelpersonal
administrativodelasgrandesempresasflorícolasdelaprovinciadePichincha,
miembrosdeExpoflores,utilizandoelcuestionarioMLQForm5X(7).Esteinstrumento,
validadointernacionalmente,permiteidentificarnuevefactoresasociadosatres
estilosdeliderazgo:transformacional,transaccionalylaissez-faire,ademásdemedir
variablesrelacionadasconelesfuerzoadicional,laeficaciaylasatisfacciónlaboral.Su
aplicaciónposibilitalacomparacióndepercepcionesentrediferentesniveles
jerárquicosyáreasfuncionalesdentrodelasorganizaciones.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
4
Elanálisisdelosresultadospermitirádeterminarsiloslíderesdelsectorflorícola
adoptanpredominantementeunestiloorientadoaldesarrollodelaspersonasouno
centradoenelcontrolylasupervisión.Asimismo,permitiráreconocersiexisten
diferenciassignificativasenlosestilosdeliderazgopercibidosentredepartamentos
comotalentohumano,producción,finanzasotecnología.Comprenderestas
variacionescontribuiráaldiseñodeprogramasdecapacitaciónyfortalecimientode
habilidadesdirectivas,alineadosconlasnecesidadesdelsectoryconlasestrategiasde
sostenibilidadorganizacional(36).
Losestilosdeliderazgoinfluyendemaneradeterminanteenelbienestarydesempeño
deloscolaboradores(46).Unliderazgotransformacionalfavoreceunambiente
motivadoryparticipativo,queestimulaelcompromisoorganizacionalylaeficiencia
productiva.Porelcontrario,losestilospasivos,comoellaissez-faire,puedengenerar
desorganización,bajamoralydesmotivación.Enelcontextoflorícola,dondelas
condicioneslaboralesexigencoordinación,planificaciónycomunicaciónconstante,
contarconlíderestransformacionalesresultaclaveparamantenerlacompetitividady
lasatisfaccióndelpersonal.
Enfuncióndeloexpuesto,lapreguntaguíadeestainvestigaciónes:¿Cuálessonlos
estilosdeliderazgopercibidosporelpersonaladministrativodelasgrandesempresas
delsectorflorícoladelaprovinciadePichincha,pertenecientesaExpoflores,utilizando
laherramientaMLQForm5X?
Elobjetivogeneralconsisteenanalizarlosestilosdeliderazgoquepercibeelpersonal
administrativodelasempresasgrandesdelsectorflorícolaafiliadasaExpofloresenla
provinciadePichincha,mediantelaaplicacióndelcuestionarioMLQForm5X.
Losobjetivosespecíficosson:
a)Determinarlosestilosdeliderazgopredominantesenloslíderesdelasempresas
grandesdelsectorExpoflorespercibidosporelpersonaladministrativo.
b)Analizarlosestilosdeliderazgopredominantesenlosdistintosniveles
jerárquicosyáreasfuncionales,eidentificarsimilitudesodiferencias.
c)Identificaráreasdemejoraquepermitanreforzarlosestilosdeliderazgo
identificados.
Elalcancedelestudioesdescriptivo,analíticoydecortetransversal.Buscainterpretar
laspercepcionesdelpersonaladministrativosobrelosestilosdeliderazgopresentes
enlasempresasflorícolasgrandesdelaprovinciadePichincha.Losresultados
permitiránidentificarquéestilospredominanyquéaspectosrequierenfortalecerse,
aportandoevidenciaempíricaparalagestióndeltalentohumanoenelsector.La
investigaciónseapoyaenelenfoquecuantitativoyutilizalaherramientaMLQForm5X
comoinstrumentocentralparaeldiagnóstico(50).
Ensíntesis,elpresentetrabajopretendellenarunvacíoenlaliteraturanacionalsobre
liderazgoenelsectorflorícola,aportandoinformaciónvaliosaparalatomade
decisionesestratégicasyparalapromocióndeunliderazgotransformacionalque
impulselacompetitividad,lasostenibilidadyelbienestardeloscolaboradores.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
6
N=Tamañodelapoblación
Z=Valorcríticosegúnelniveldeconfianza(usualmente1.96paraun95%deconfianza)
p=Proporciónestimada(sinoseconoce,sueleusarse0.5,yaquemaximizaeltamaño
delamuestra)
E=Margendeerrordeseado(porejemplo,5%o0.05)
Conunniveldeconfianzadel95%,quecorrespondeaunvalordeZde1.96,yun
margendeerrormáximodel5%,comoresultadoqueelestudiorequierelaaplicación
aproximadade187encuestas.
MediantelaherramientaMLQForm5X(CuestionarioMultifactorialdeLiderazgo),
traducidayadaptadaalcontextoecuatorianoconelpropósitodeminimizarerroresy
facilitarlacomprensióndelosparticipantes.Esteinstrumentopermiteevaluarla
percepcióndelosempleadossobrelosestilosdeliderazgodesussupervisores,
considerandotresdimensiones:liderazgotransformacional,liderazgotransaccionaly
liderazgolaissez-faire.
Laversiónempleadaestácompuestapor45ítems,deloscuales36seasocianconlos
factoresdeliderazgoy9convariablesderesultadosorganizacionales,talescomoel
esfuerzoadicional,laeficaciaylasatisfacciónlaboral.Elcuestionariofueaplicadoalos
subordinados,quienesdebíanindicarsuáreadetrabajo,cargo,edadygénerodellíder,
utilizandounaescalatipoLikertde0a4,adecuadaparaelanálisiscuantitativo.
Elmodeloincluyetresvariablesdenivelsuperior:elliderazgotransformacional—con
cincofactores:influenciaidealizada(conductayatributos),motivacióninspiracional,
estimulaciónintelectualyconsideraciónindividualizada—;elliderazgotransaccional,
compuestoporrecompensacontingenteydirecciónporexcepciónactiva;yel
liderazgopasivo,queagrupaladirecciónporexcepciónpasivayelestilolaissez-faire,
juntoconlosnueveítemsrestantes,evalúanaspectosorganizacionalescomoel
esfuerzoadicionaldelosseguidores,laefectividaddellíderylasatisfaccióndelgrupo
(20),talcomoseindicaenlaFigura1.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
7
Figura1
.
Estructurafactorialdelaversiónoriginalde36ítemsdelMLQ-5X.
Fuente
:(19).
Paraanalizarlosestilosdeliderazgopercibidosporelpersonaladministrativodelas
grandesempresasflorícolasdelaprovinciadePichincha,pertenecientesaExpoflores,
secontactóa33empresasmediantellamadas,correoselectrónicosycontactos
internos,presentandolapropuestaygarantizandolaconfidencialidadyelanonimato
delasrespuestas.Finalmente,26empresasaceptaronparticipar,algunasconun
númeroreducidodeencuestasporlasensibilidaddelainformación.Laencuesta,con
unaduraciónaproximadade15minutos,seelaboróenGoogleFormseincluyó
variablescategóricas(AnexoA)ylaherramientaMLQForm5X(AnexoB),
obteniéndose187respuestasdecolaboradoresadministrativosdediferentesáreasy
nivelesjerárquicos.
ElMLQForm5Xpermitióevaluarlaspercepcionessobretresestilosdeliderazgo—
transformacional,transaccionalylaissez-faire—atravésde9factoresmedidosenuna
escalaLikertde0a4(de“Nunca”a“Muyfrecuentemente”).Losdatosfueron
organizadosdigitalmenteyclasificadosporáreayniveljerárquico.
ElprocesamientoyanálisisdelosdatosserealizaronmedianteelsoftwareSPSS
(StatisticalPackagefortheSocialSciences),reconocidoporsuutilidaden
investigacionessociales(32).Seaplicaronanálisisdescriptivosymedidasdetendencia
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
8
centralparadeterminarelliderazgopredominante,asícomoelcoeficientealfade
Cronbachparaevaluarlafiabilidadinternadelaescala(54).Además,seutilizóun
ANOVAdeunsolofactorypruebasposthocdeTukeyparaidentificardiferencias
significativasentreáreasynivelesjerárquicos,complementadasconcorrelacionesde
Pearsonparaexaminarlasrelacionesentrelosestilosdeliderazgoylasvariables
organizacionales.
RESULTADOS
Estilosdeliderazgopredominantesenelsectorflorícola
EnlaTabla2apartirdelasrespuestasdelossubordinadosadministrativosse
identificanlasfrecuenciasdelasvariablescategóricas.
Tabla2.Datosdelasvariablescategóricas.
PORAREADETRABAJO
f
%
%Acumulado
TICSyProcesos
12
6,4
6,4
Comercial
28
15
21,4
Financiero
14
7,5
28,9
Investigaciónydesarrollodeproducto
14
7,5
36,4
Producción
47
25,1
61,5
SISO
3
1,6
63,1
Supplychain
38
20,3
83,4
Talentohumano
31
16,6
100
Total
187
100
PORDENOMINACIONDELPUESTODESULIDEROJEFE
f
%
%Acumulado
Analista
9
4,8
4,8
Coordinador
45
24,1
28,9
Director
14
7,5
36,4
Gerente
37
19,8
56,2
Jefe
70
37,4
93,6
Subgerente
12
6,4
100
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
9
Total
187
100
PORRANGODEEDADDELLIDER
f
%
%Acumulado
26-35
49
26,2
26,2
36-45
88
47,1
73,3
46-55
39
20,9
94,2
56-65
11
5,9
100
Total
187
100
GENERODELLIDER
f
%
%Acumulado
Femenino
97
51,9
51,9
Masculino
90
48,1
100
Total
187
100
Losresultadosevidencianquelamayoríadelosencuestadosdesempeñasusfunciones
eneláreadeproducción(25.1%),seguidadesupplychain(20.3%),talentohumano
(16.6%),comercial(15%),financieroeI+D(7.5%),TICS(6.4%)ySISO(1.6%).Encuanto
alaposiciónjerárquicadeloslíderes,predominanlosjefes(37.4%),seguidospor
coordinadores(24.1%),gerentes(19.8%),directores(7.5%),subgerentes(6.4%)y
analistas(4.8%).Respectoalrangodeedad,elgrupomásrepresentativoeselde36a
45años(47.1%),seguidopor26a35años(26.2%),46a55años(20.9%)y56a65años
(5.9%).Encuantoalgénero,seobservaunligeropredominiofemenino,con51.9%de
mujeresfrentea48.1%dehombres.
Ensíntesis,elsectorflorícoladePichinchapresentaunperfildeliderazgo
mayoritariamentefemenino,conedadpredominanteentre36y45años.Lamayoría
deloslíderesocupancargosdejefatura,coordinaciónogerencia,principalmenteen
lasáreasdeproducción,supplychain,talentohumanoycomercial,loquereflejauna
estructuraorganizacionalorientadaalagestiónoperativaydepersonas.
EnlaTabla3sepresentanlosestadísticosdescriptivosdelosnuevefactoresque
conformanlosestilosdeliderazgoevaluadosenloslíderesdelasgrandesempresas
florícolasasociadasaExpoflores,segúnlapercepcióndelpersonaladministrativo.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
10
Tabla3.Estadísticosdescriptivosdelos9factoresdeliderazgo.
Factoresdelosestilosde
liderazgo
∑
SD
s2
AS
EE
K
EE
InfluenciaIdealizada
Conducta(IIC)
564,750
3,020
0,885
0,784
-0,946
0,178
0,331
0,354
InfluenciaIdealizada
Atribuida(IIA)
573,250
3,066
0,872
0,761
-1,033
0,178
0,779
0,354
MotivaciónInspiracional
(MI)
599,750
3,207
0,867
0,752
-1,270
0,178
1,108
0,354
EstimulaciónIntelectual
(EI)
588,250
3,146
0,854
0,729
-1,213
0,178
1,005
0,354
Consideración
Individualizada(CI)
501,750
2,683
0,897
0,804
-0,602
0,178
0,084
0,354
Recompensacontingente
(RC)
550,500
2,944
0,767
0,588
-0,544
0,178
-0,473
0,354
Direcciónporexcepción
active(DEA)
433,250
2,317
0,896
0,803
-0,429
0,178
0,072
0,354
Direcciónporexcepción
pasiva(DEP)
253,250
1,354
0,909
0,827
0,797
0,178
0,221
0,354
LaissezFaire
(LF)
215,000
1,150
0,982
0,964
0,905
0,178
0,299
0,354
Nválido
187,000
Nota:
EE=ErrorEstándar,SD=DesviaciónEstándar,As=Asimetría,K=Curtosis,∑=sumatoria,,
=Media,
s2=Varianza
LaTabla3evidenciaqueelliderazgotransformacionaleselestilopredominanteenlas
grandesempresasflorícolas,destacandolamotivacióninspiracional(3.207)comoel
factormásalto,seguidadelaestimulaciónintelectual(3.146)ylainfluenciaidealizada,
tantoconductual(3.020)comoatribuida(3.066).Estosresultadosindicanquelos
líderesinspiran,motivanypromuevenlacreatividadensusequipos.
Elliderazgotransaccionaltambiénestápresente,siendolarecompensacontingente
(2.944)suprincipalcomponente,loquesugierequeelreconocimientoaldesempeño
esvalorado,aunquenoeselenfoquedominante.Encontraste,losvaloresmásbajos
correspondenallaissez-faire(1.150)yladirecciónporexcepciónpasiva(1.354),
reflejandoquelamayoríadeloslíderesmantienenunaparticipaciónactivaynoevitan
intervenirenlagestión.
Ladesviaciónestándaroscilaentre0.76y0.98,indicandounadispersiónmoderadaen
lasrespuestas.Lamenorvariabilidadseobservaenrecompensacontingente(0.767),
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
11
loquemuestraunapercepciónuniformeentrelosencuestados,mientrasquelaissez-
faire(0.982)presentalamayordispersión,evidenciandoopinionesmásdiversas.
Además,losfactoresdelliderazgotransformacionalexhibenasimetríanegativa,
concentrandolasrespuestasenvaloresaltos,mientrasqueellaissez-fairemuestra
asimetríapositiva,conrespuestasmayoritariamentebajasenlaescaladeLikert.
LaFigura2muestralosresultadosdelaTabla3dondeseobservaque,dentrodel
liderazgotransformacional,laconsideraciónindividualizadapresentaelvalormásbajo.
Enelliderazgotransaccional,ladirecciónporexcepciónactivaregistramenorpuntaje
quelarecompensacontingente,mientrasquelosfactoresdelliderazgolaissez-faire
sonlosmásbajosencomparaciónconlosdemásestilosevaluados.
Figura2.Factoresdelosestilosdeliderazgos.
EnlaTabla4sepresentanlosanálisisestadísticosdescriptivosdelos3estilosde
liderazgo
Tabla4.EstilosdeLiderazgopredominantes.
TF
TS
LP
Suma
565,550
491,875
234,125
Media
3,024
2,630
1,252
Desv.estándar
0,791
0,649
0,861
Curtosis
1,108
-0,326
0,824
Asimetría
-1,162
-0,155
1,059
Varianza
0,625
0,421
0,741
Losresultadosmuestranqueelliderazgotransformacionaleselmáspredominante
(3.024),evidenciandolíderesqueinspiran,motivanypromueveneldesarrollodel
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
12
personal.Lesigueelliderazgotransaccional(2.630),asociadoalreconocimientoy
controlpordesempeño,aunqueconmenorimpacto.Encontraste,elliderazgolaissez-
faire(1.252)eselmenosfrecuente,reflejandounabajatendenciaalanointervención.
Lamenorvariabilidadsepresentaenelliderazgotransaccional(SD:0.649),indicando
mayorconsensoentrelosencuestados,mientrasqueellaissez-fairemuestralamayor
dispersión(SD:0.861),loquesugierepercepcionesmásdiversas.LaFigura3resume
estosresultadosdelaTabla4,mostrandoladistribucióndelostresestilosdeliderazgo
identificadosenlasgrandesempresasflorícolasdelaprovinciadePichincha.
Figura3.LiderazgosTransformacional,transaccionalyLaissezFairePasivo.
Acontinuación,sepresentanhistogramassobrelosestilosdeliderazgo.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
13
Figura4.Histogramasdelosestilosdeliderazgoidentificadosenelsectorflorícoladelasempresas
grandesdelaprovinciadePichincha.
LaFigura4muestraloshistogramasdelosestilosdeliderazgoenlasgrandesempresas
florícolasdePichincha.Seobservaasimetríanegativaenlosestilostransformacionaly
transaccional,loqueindicaquelamayoríadelasrespuestasseconcentranenvalores
altos,mientrasquelaasimetríapositivadellaissez-faireconfirmasubajafrecuencia.
Enconjunto,losdatosevidencianqueelliderazgotransformacionaleselestilo
predominanteenelsectorflorícoladelaprovincia.
ConrespectoalaTabla5sepresentaunAlphadeCronbachde0.935,loqueevidencia
unaexcelenteconsistenciainternaenlas45preguntasdelMLQForm5X.Estoindica
quelosítemsestánaltamentecorrelacionadosymidenelconstructodeforma
confiable,porloquenoesnecesarioeliminarpreguntasysepuedecontinuarconel
análisisporfactoresparaevaluarlaconfiabilidaddecadaestilodeliderazgo.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
14
Tabla5.AlfadeCronbachparaelcuestionarioMLQForm5X.
Alfade
Cronbach
AlfadeCronbachbasadaenelementosestandarizados
Nde
elementos
0,935
0,944
45
Análisisdelosestilosdeliderazgopredominantesenlosdistintosnivelesjerárquicos
yáreasfuncionales,eidentificarsimilitudesodiferencias
LaFigura5muestraqueelliderazgotransformacional(TF)predominaentodoslos
nivelesjerárquicos,especialmenteendirectoresygerentes.Lesigueelliderazgo
transaccional(TS),conmayorpresenciaensubgerentesycoordinadores,ymenoren
jefes.Ellaissez-faire(LP)eselmenosfrecuente,aunqueapareceentodoslosniveles,
siendomáscomúnenanalistasysubgerentes,loquereflejamenorintervencióno
mayordelegación.Engeneral,losnivelessuperiorescombinanestilos
transformacionalytransaccional,mientrasqueellaissez-faireseconcentraenlos
nivelesinferiores.
Figura5.Estilosdeliderazgovsdenominacióndelpuestodelíder.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
15
LaTabla6presentaelanálisisdevarianza(ANOVA)queevalúasiexistendiferencias
significativasenlosestilosdeliderazgo(Transformacional,TransaccionalyPasivo)
entrelosseisnivelesjerárquicos.Seplanteanlashipótesis:
H₀:noexistendiferenciassignificativasentrelosnivelesjerárquicos.
H₁:existendiferenciassignificativasentrelosnivelesjerárquicos.
Elcriteriodedecisiónestablecequesip<0.05serechazaH₀(haydiferencias
significativas),ysip>0.05noserechazaH₀(nohaydiferenciassignificativas).
Tabla6.ANOVAporniveljerárquico.
TabladeANOVA
Sumadecuadrados
gl
Mediacuadrática
F
Sig.
TF*
DENOMINACION
DELPUESTO
Entregrupos
10,74
5
2,148
3,683
0,003
Dentrode
grupos
105,552
181
0,583
Total
116,292
186
TS*
DENOMINACION
DELPUESTO
Entregrupos
4,482
5
0,896
2,199
0,056
Dentrode
grupos
73,763
181
0,408
Total
78,245
186
LP*
DENOMINACION
DELPUESTO
Entregrupos
2,704
5
0,541
0,724
0,606
Dentrode
grupos
135,123
181
0,747
Total
137,827
186
Nota:
gl=gradoslibertad,F=pruebadeFisher
ElANOVAdelatabla6muestradiferenciassignificativasenelliderazgo
transformacionalsegúnelniveljerárquico(p=0.003<0.05),porloqueserechazaH₀.
Encambio,losestilostransaccionales(p=0.056)ypasivo(p=0.606)nopresentan
diferenciassignificativas(p>0.05),indicandoqueelcargonoinfluyeenestosestilos.
LapruebaPostHoc(Tukey)(Tabla7)identificatressubconjuntoshomogéneos.Elnivel
desubgerenteregistralamediamásbaja(2.383),reflejandomenorpresenciadel
liderazgotransformacional.Losanalistas,jefesygerentesmuestranmedias
intermedias,mientrasquecoordinadores(3.236)ydirectores(3.367)presentanlas
másaltas,evidenciandounamayortendenciatransformacionalenlosniveles
superiores.Enconjunto,losresultadosconfirmanqueelliderazgotransformacional
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
16
varíasegúnelniveljerárquico,incrementándoseenlospuestosdemayor
responsabilidad.
Tabla7.AnálisisPostHoc(Tuckey)paraelliderazgotransformacional.
LiderazgoTransformacional-HSDTukeya,b
Puestodellíder
N
Subconjuntoparaalfa=0.05
GruposIdentificados
1
2
3
Subgerente
12
2,383
Analista
9
2,578
2,578
Jefe
70
2,953
2,953
2,953
Gerente
36
3,082
3,082
3,082
Coordinador
45
3,236
3,236
Director
15
3,367
Sig.
0,065
0,098
0,569
Nota:
N=Númerodeencuestas
LaFigura6muestraqueelliderazgotransformacional(TF)presentalasmediasmás
altasencasitodaslasáreas,destacandoenSISO,TICS-Procesos,ProducciónyTalento
Humano,loqueevidenciaunamayorinfluenciaymotivacióndeloslíderes.El
liderazgotransaccional(TS)mantienevaloresintermedios,conmayorpresenciaen
TICS,ProducciónySISO,reflejandounenfoquebasadoenrecompensas.
Encontraste,ellaissez-faire(LP)registralasmediasmásbajas,sobretodoen
Financiero,ProducciónyComercial,loquesugieremenorintervención.Enconjunto,
predominaelliderazgotransformacional,seguidodeltransaccional,mientrasqueel
laissez-faireeselmenosfrecuente,indicandounagestiónactivaporpartedelos
líderes.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
17
Figura6.Áreasdetrabajovsestilosdeliderazgo.
ElANOVAdelaTabla8analizalasdiferenciasenlosestilosdeliderazgosegúnelárea
detrabajo,planteandolassiguienteshipótesis:
H₀(Hipótesisnula):Noexistendiferenciassignificativasenelestilodeliderazgoentre
lasáreasdetrabajo.
H₁(Hipótesisalternativa):Existendiferenciassignificativasenelestilodeliderazgo
entrelasáreasdetrabajo.
Losresultadosmuestranquenohaydiferenciassignificativasenelliderazgo
transformacional(p=0.164)nienellaissez-faire(p=0.461),porloquenoserechaza
H₀enestoscasos.Encambio,elliderazgotransaccional(p<0.001)presenta
diferenciassignificativas,loquellevaarechazarH₀yaceptarH₁,indicandoquela
formaenqueseaplicaesteestilovaríasegúneláreadetrabajo,mientrasquelosotros
dosestilossemantienenestablesentreáreas.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
18
Tabla8.ANOVAEstilosdeliderazgovsáreasdetrabajo.
TabladeANOVA
Sumadecuadrados
gl
Media
cuadrática
F
Sig.
TF*AREADE
TRABAJO
Entregrupos
6,515
7
0,931
1,518
0,164
Dentrode
grupos
109,777
179
0,613
Total
116,292
186
TS*AREADE
TRABAJO
Entregrupos
13,934
7
1,991
5,54
<,001
Dentrode
grupos
64,311
179
0,359
Total
78,245
186
LP*AREADE
TRABAJO
Entregrupos
4,994
7
0,713
0,961
0,461
Dentrode
grupos
132,834
179
0,742
Total
137,827
186
Dadoqueelliderazgotransaccionalpresentóunvalordesignificanciap<0.05,se
aplicólapruebaPostHocdeTukeyTabla9lacualidentificódossubconjuntos
homogéneos,evidenciandosimilituddentrodecadagrupoydiferenciasentreellos.
Lasáreasdetalentohumano,comercial,supplychain,investigaciónydesarrollo,y
financieroobtuvieronlasmediasmásbajas(entre2.19y2.59),loquereflejaunmenor
usodelliderazgotransaccionalyunamenordependenciaderecompensaso
correcciones.Encambio,lasáreasdeSISO,producciónyTICSregistraronlasmedias
másaltas(entre2.917y3.00),indicandounamayoraplicacióndeesteestilode
liderazgo,caracterizadoporreforzareldesempeñomedianteintercambiosde
recompensasyexpectativasclaras.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
19
Tabla9.AnálisisPostHocvsliderazgotransaccional.
LideragoTransaccional-HSDTukeya,b
N
Subconjuntopara-alfa=0.05
AREADETRABAJO
1
2
TalentoHumano
31
2,190
Comercial
28
2,518
2,518
Supplychain
38
2,553
2,553
Investigaciónydesarrollodeproducto
14
2,563
2,563
Financiero
14
2,598
2,598
SISO
3
2,917
2,917
Producción
47
2,968
TICSyProcesos
12
3,000
Sig.
0,068
0,513
LaFigura7muestra,medianteungráficodebarras,losestilosdeliderazgoporáreasy
nivelesjerárquicosenelsectorflorícola.Seobservaqueelliderazgotransformacional
(TF)eselmáspredominante,especialmenteenI&D,Producciónyencargosde
directores,gerentesycoordinadores,reflejandounenfoqueinspiradoryestratégico
asociadoconmayormotivaciónydesempeñodelpersonal.
Elliderazgotransaccional(TS)predominaennivelesintermedios,principalmenteen
producciónysupplychain,destacandoelusodeincentivos,controlycumplimientode
objetivos.Enfinanzas,seapreciaunequilibrioentrelosestilosTFyTS,mientrasqueel
laissez-faire(LP)eselmenosfrecuente,aunquemásvisibleenproducción,comercialy
encargoscomoanalistasysubgerentes,loquesugiereunamayordelegaciónomenor
intervención.Engeneral,amayorjerarquía,mayortendenciahaciaelliderazgo
transformacionalymenorpresenciadeltransaccional.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
20
Figura7.Estilosdeliderazgopredominantesporáreasyporpuestos
Identificaráreasdemejora,quepermitanreforzarlosestilosdeliderazgo
identificados
LaTabla10evidenciaqueelliderazgotransformacional(TF)mantieneunafuerte
correlaciónpositivaconelesfuerzoadicional(0.824),laeficacia(0.916)**yla
satisfacciónlaboral(0.872),demostrandosualtoimpactoeneldesempeñoyla
motivacióndelpersonal.Elliderazgotransaccional(TS)tambiénpresentacorrelaciones
positivasmoderadasconelesfuerzoextra(0.495),laeficacia(0.549)**ylasatisfacción
(0.523),reflejandounefectofavorable,aunquemenospronunciado.Encontraste,el
laissez-faire(LP)muestracorrelacionesnegativasconelliderazgotransformacional(-
0.406),elesfuerzoextra(-0.356**),laeficacia(-0.450**)ylasatisfacción(-0.447**),
indicandounimpactoadversoenelrendimientoylamotivación.Enconjunto,los
resultadosconfirmanqueelliderazgotransformacionaleselmásefectivo,mientras
queellaissez-fairegeneralosefectosmásnegativos.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
21
Tabla10.CorrelacionesdePearsondelosestilosdeliderazgoyvariablesorganizacionales.
CorrelacionesdePearson
TF
TS
LP
EsfuerzoExtra
Eficacia
Satisfacción
TF
r
--
SS
116,292
Cov(X,Y)
0,625
TS
r
,584**
--
Sig.
(bilateral)
<,001
SS
55,701
78,245
Cov(X,Y)
0,299
0,421
LP
r
-,406**
-0,011
--
Sig.
(bilateral)
<,001
0,883
SS
-51,447
-1,127
137,827
Cov(X,Y)
-0,277
-0,006
0,741
Esfuerzo
Extra
r
,824**
,495**
-,356**
--
Sig.
(bilateral)
<,001
<,001
<,001
SS
124,055
61,186
-58,373
194,932
Cov(X,Y)
0,667
0,329
-0,314
1,048
Eficacia
r
,916**
,549**
-,450**
,851**
--
Sig.
(bilateral)
<,001
<,001
<,001
<,001
SS
126,176
61,969
-67,527
151,674
163,112
Cov(X,Y)
0,678
0,333
-0,363
0,815
0,877
Satisfacción
r
,872**
,523**
-,447**
,856**
,902**
--
Sig.
(bilateral)
<,001
<,001
<,001
<,001
<,001
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
22
SS
129,376
63,64
-72,291
164,511
158,543
189,503
Cov(X,Y)
0,696
0,342
-0,389
0,884
0,852
1,019
**Lacorrelaciónessignificativaenelnivel0,01(bilateral).
Nota:
R=CorrelacióndePearson,SS,sumadecuadrados,Cov(X,Y)=Covarianza.
LaFigura8muestraquelasáreasfinancieras,comercialysupplychainpresentan
valoresmásbajosenlasvariablesorganizacionales,mientrasqueSISO,produccióny
TICSregistranvaloresmásaltos.Estoindicaquelasprimeraspodríanenfrentar
mayoresdesafíosenesfuerzoadicional,eficaciaysatisfacciónlaboral,mientrasquelas
segundasmuestranmejordesempeño,posiblementedebidoaestructuras
organizativasmáseficientes.
Figura8.Variablesorganizacionalesvsáreasdetrabajo.
LaTabla11muestraquelosfactoresdelliderazgotransformacionalpresentan
correlacionesfuertesentresí,evidenciandocoherenciaenesteestilo.Destacanlas
relacionesentreInfluenciaIdealizadaAtribuidayMotivaciónInspiracional(0.790),
EstimulaciónIntelectualyConsideraciónIndividualizada(0.754),eInfluenciaIdealizada
deConductayEstimulaciónIntelectual(0.804),loqueindicaqueloslíderes
transformacionalesaplicanconsistentementecomportamientosdeinspiración,
estímuloydesarrollodelpersonal.
Losfactorestransaccionalesmuestrancorrelacionesmoderadasconlos
transformacionales,comolaRecompensaContingenteyMotivaciónInspiracional
(0.732)olaDirecciónporExcepciónActivayEstimulaciónIntelectual(0.180),loque
sugierequetambiénaportanalliderazgo,aunqueconmenorimpacto.
Encontraste,losestiloslaissez-faireydirecciónporexcepciónpasivapresentan
correlacionesnegativasconlosfactorestransformacionales,comoLaissez-Fairey
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
23
MotivaciónInspiracional(-0.434)yDirecciónporExcepciónPasivayEstimulación
Intelectual(-0.328),reflejandosubajaefectividadparamotivarydesarrollaralos
empleados.
Enconjunto,losresultadosconfirmanqueelliderazgotransformacionaleselmás
efectivo,mientrasquelosestiloslaissez-faireypasivosonmenosfavorablesparala
gestiónorganizacional.
Tabla11.CorrelacionesdePearsondelos9factoresdelosestilosdeliderazgo.
CorrelacionesdePerson
IIC
IIA
MI
EI
CI
RC
DEA
DEP
LF
InfluenciaIdealizada
(IIC)
--
InfluenciaIdealizada
Atribuida(IIA)
CP
,778**
--
Sig
<,001
MotivaciónInspiracional
(MI)
CP
,829**
,790**
--
Sig
<,001
<,001
EstimulaciónIntelectual
(EI)
CP
,804**
,785**
,793**
--
Sig.
<,001
<,001
<,001
Consideración
Individualizada(CI)
CP
,703**
,747**
,730**
,754**
--
Sig
<,001
<,001
<,001
<,001
Recompensa
contingente(RC)
CP
,707**
,680**
,732**
,740**
,648**
--
Sig
<,001
<,001
<,001
<,001
<,001
Direcciónporexcepción
activa(DEA)
CP
,182*
0,138
0,115
,180*
,204**
,212**
--
Sig
0,013
0,059
0,116
0,013
0,005
0,004
Direcciónporexcepción
pasiva(DEP)
CP
-,296**
-,301**
-
,356**
-,328**
-,166*
-,220**
,302**
--
Sig
<,001
<,001
<,001
<,001
0,023
0,002
<,001
LaissezFaire(LF)
CP
-,389**
-,408**
-
,434**
-,421**
-,237**
-,319**
0,139
,657**
-
-
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
24
Sig.
<,001
<,001
<,001
<,001
0,001
<,001
0,057
<,001
**Lacorrelaciónessignificativaenelnivel0,01(bilateral).
*Lacorrelaciónessignificativaenelnivel0,05(bilateral).
LaFigura9muestraqueloscincofactoresdelliderazgotransformacional(TF)
presentanlasmediasmásaltasencomparaciónconlosestilostransaccional(TS)y
laissez-faire(LP),aunqueseevidenciandiferenciasquereflejanáreasdemejora.
Enelliderazgotransformacional,lainfluenciaidealizadadeconductaesmásbajaen
finanzasysupplychain,loquesugierereforzarelrolejemplardellíder.Lainfluencia
idealizadaatribuidaesmenorenI&D,indicandolanecesidaddefortalecerla
percepcióndeliderazgoinspirador.Lamotivacióninspiracionalpresentaunvalorbajo
enfinanzas,evidenciandomenorcapacidaddemotivaralosequipos.Laestimulación
intelectualesbajaencomercial,loquemuestrapocofomentodelacreatividad.
Finalmente,laconsideraciónindividualizadatienelospuntajesmásbajosencomercial,
supplychainyfinanciero,reflejandoescasaatenciónalasnecesidadesindividualesdel
personal.
Enelliderazgotransaccional,larecompensacontingenteesbajaentalentohumano,
señalandolafaltadesistemasclarosdereconocimiento,mientrasqueladirecciónpor
excepciónactivaesbajaentodaslasáreas,especialmenteencomercial,evidenciando
pocaintervenciónanteerroresobajodesempeño.
Enelliderazgolaissez-faire,ambosfactoresregistranvaloresrelativamentealtosen
finanzas,loquesugierefaltadesupervisiónactivayposibledéficitdecontroly
dirección.Enconjunto,losresultadosconfirmanelpredominiodelliderazgo
transformacional,perotambiénlanecesidaddefortalecerlaatenciónindividual,la
intervenciónoportunayelcontrolenciertasáreas.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
25
Figura9.Los9factoresdelosestilosdeliderazgovsáreadetrabajo.
DISCUSIÓN
Losresultadosdelestudioevidencianqueelliderazgotransformacionalpredominaen
lasgrandesempresasflorícolasasociadasaExpoflores,segúnlapercepcióndel
personaladministrativo.Estehallazgocoincideconinvestigacionesquedestacanelrol
deloslíderestransformacionalesenlacreacióndeentornoslaboralespositivosy
motivadores(16).Enlasempresasanalizadas,loslíderesmuestranaltosnivelesde
motivacióninspiracional(3.2072),estimulaciónintelectual(3.1457),influencia
idealizadaconductual(3.020)einfluenciaidealizadaatribuida(3.066),factoresclave
parafomentarlainnovaciónyeldesarrollodeltalento,talcomolosostienen(34).
Respectoalosnivelesjerárquicos,elliderazgotransformacionalpredominaentodos,
especialmenteendirectoresygerentes(4),(17),(54),quienesafirmanqueloslíderes
dealtorangotiendenainspirarycomprometerasusequipos.Encambio,elliderazgo
transaccionalesmásfrecuenteenjefesycoordinadores,loquereflejaunenfoque
orientadoarecompensasycumplimientodetareas(37),(39).Elliderazgolaissez-faire,
asociadoconunabajaintervención,seobservamásenanalistasysubgerentes(42),
quiensugierequepuederepresentartantounadelegaciónempoderadoracomouna
faltadeliderazgo.
Encuantoalasáreasfuncionales,elliderazgotransformacionalpredominaenSISO,
producción,TICS-procesosytalentohumano,dondelainnovaciónymotivaciónson
esenciales(17).ElliderazgotransaccionalsemanifiestaconfuerzaenSISO,producción
yTICS,reflejandounmayorcontrolyenfoqueeneldesempeño(Sosik&Godshalk,
2016).Ellaissez-faire,elmenosprevalente,confirmalapreferenciaporlíderesactivos
(39).Dentrodelenfoquetransaccional,larecompensacontingente(2.944)eselfactor
másrelevante,aunquesuimpactoeslimitadofrentealtransformacional(19).Los
estilosmenoscomunesfueronladirecciónporexcepciónpasiva(1.354)yellaissez-
faire(1.150),asociadosamenorefectividadorganizacional(3).
Elanálisisdecorrelacionesmuestraqueelliderazgotransformacionalpresentalas
relacionesmásfuertesconelesfuerzoadicional(0.824),laeficacia(0.916)yla
satisfacciónlaboral(0.872),confirmandosuimpactopositivoenelcompromisoyla
productividad(21),(5).Encontraste,elliderazgotransaccionaltieneefectos
moderados(39),yellaissez-faireseasocianegativamenteconlasvariables
organizacionales,evidenciandosuefectoperjudicial(42),(52).
Áreascomofinanzas,comercialysupplychainpresentanmenoresnivelesdeesfuerzo,
eficaciaysatisfacción,loquesugierefortalecerelliderazgotransformacional,mientras
queSISOyTICSdestacanporsudinamismo(29).Labajainfluenciaidealizaday
motivacióninspiracionalenfinanzasysupplychainreflejalanecesidaddelíderesmás
inspiradores,mientrasquelaconsideraciónindividualizadaesbajaencasitodaslas
áreas,especialmenteencomercialyfinanciero,indicandolanecesidaddemayor
atenciónaldesarrollopersonal(56).
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
26
Asimismo,labajarecompensacontingenteentalentohumanoevidencialanecesidad
demejorarlossistemasdeincentivos(26),(58).Lalimitadadirecciónporexcepción
activasugierepocaintervenciónpreventiva(2).Finalmente,elliderazgolaissez-faire
másaltoenfinanzaspodríareflejardeficienciasdecontrol(40),puedeafectar
negativamentelaeficienciaorganizacional.
CONCLUSIONES
Losresultadosdelestudioevidencianqueelliderazgotransformacionaleselestilo
predominanteenlasgrandesempresasdelsectorflorícoladelaprovinciadePichincha.
Estetipodeliderazgoseasociafuertementeconvariablesclavecomoelesfuerzo
adicional,laeficaciaylasatisfacciónlaboral,consolidándosecomoelmásefectivoen
lagestiónorganizacional.Noobstante,tambiénseidentificólapresenciadeun
liderazgotransaccionalconimpactopositivo,aunqueenmenormedida,mientrasque
elliderazgolaissez-fairemostrócorrelacionesnegativas,indicandoposiblesefectos
adversosenlamotivaciónyeldesempeñodelpersonal.
Elanálisispornivelesjerárquicosrevelóqueelliderazgotransformacionalpredomina
endirectoresygerentes,quienestiendenainspirarymotivarasusequipos.Encambio,
elliderazgotransaccionalseobservaprincipalmenteenjefesycoordinadores,que
suelenenfocarseenlasupervisiónyelcumplimientodetareas.Porsuparte,el
liderazgolaissez-fairesepresentaconmayorfrecuenciaenanalistasysubgerentes,
reflejandounamenorintervenciónenlatomadedecisionesyelcontroldel
desempeño.
Lascorrelacionesestadísticasconfirmanqueelliderazgotransformacionaltieneel
mayorimpactopositivoenlaeficaciaorganizacionalylasatisfaccióndelosempleados.
Elliderazgotransaccionaltambiéninfluyefavorablemente,peroenmenorproporción,
yaquesecentraenrecompensasyestructurasclaras.Encontraste,elliderazgo
laissez-faireseasociaconresultadosnegativos,loquesugierequeunestilopasivo
puedeafectarlaproductividadylacohesióndelequipo.
Asimismo,seobservarondiferenciasentreáreasfuncionales.Lasáreasdefinanzas,
comercialysupplychainmostraronlosnivelesmásbajosdeeficacia,esfuerzoy
satisfacción,loqueevidencialanecesidaddefortalecerelliderazgotransformacional
enestosdepartamentos.Encambio,otrasáreascomoproducción,TICSySISO
presentaronresultadosmásfavorables,reflejandoentornosdeliderazgomásactivosy
colaborativos.
Laconsideraciónindividualizadaobtuvopuntuacionesbajasenlamayoríadeáreas,lo
queindicaqueloslíderesdebenprestarmayoratenciónalasnecesidadespersonales
desuscolaboradores.Además,ladirecciónporexcepciónactivatambiénfuelimitada,
loqueevidenciapocaintervenciónpreventivapararesolverproblemas.Enelárea
financiera,lanotablepresenciadelliderazgolaissez-faireseñalalaurgenciademejorar
lasupervisiónylosprocesosdedecisión.
Enconclusión,lasempresasflorícolasdeExpoflorespuedenpotenciarsudesempeño
organizacionalmedianteunamayoraplicacióndelliderazgotransformacional,
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
27
complementadoconprácticastransaccionalesefectivasyevitandoestilospasivos,
fortaleciendoasíelcompromiso,lamotivaciónylasatisfacciónlaboral.
REFERENCIASBIBLIOGRÁFICAS
1.Aamodt,M.(2010).PsicologíaIndustrial/Organizacional-Unenfoqueaplicado
(sextaed.).Mexico:CengageLearning.Obtenidode:
https://gc.scalahed.com/recursos/files/r161r/w24927w/Psicologia_industrial_or
ganizacional.pdf
2.Antonakis,J.,&House,R.J.(2014).Instrumentalleadership:Measurementand
extensionoftransformational–transactionalleadershiptheory.TheLeadership
Quarterly,25(4),746-771.https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2014.04.005
3.Avolio,B.J.,&Bass,B.M.(2014).Multifactorleadershipquestionnaire:Manual
andsamplerset(3rded.).MindGarden.
4.Avolio,B.J.,&Walumbwa,F.O.(2014).Authenticleadershiptheoryandpractice:
Origins,effectsanddevelopment.EmeraldGroupPublishingLimited.
5.Avolio,B.,&Yammarino,F.(2013).Transformationalandcharismaticleadership:
Theroadahead.EmeraldGroup.https://doi.org/10.1108/S1479-
357120130000005011
6.Avolio,B.J.,Walumbwa,F.O.,&Weber,T.J.(2010).Leadership:Current
theories,research,andfuturedirections.AnnualReviewofPsychology,61,421-
449.https://doi.org/10.1146/annurev.psych.093008.100250
7.Avolio,B.J.,&Bass,B.M.(2004).MultifactorLeadershipQuestionnaire:Manual
andsamplerset.MindGarden.
8.Avolio,B.,Bass,B.,&Jung,D.(1999).Re-examiningthecomponentsof
transformationalandtransactionalleadershipusingtheMultifactorLeadership
Questionnaire.JournalofOccupationalandOrganizationalPsychology,72(4),
441-462.
9.Avolio,B.J.(1999).Fullleadershipdevelopment:Buildingthevitalforcesin
organizations.ThousandOaks,CA:SagePublications.
10.Avolio,B.,&Bass,B.(1991).Thefullrangeofleadershipdevelopment:Basic
principlesandapplications.Binghamton,NY.
11.Ayala,A.,&DelaTorre,C.(2023).Evaluacióndelriesgofinancieroenlas
pequeñasymedianasempresasdelsectorflorícola.UniversidaddelasFuerzas
ArmadasESPE,10(2),122-143.https://doi.org/10.24133/ris.v10i02.3157
12.Arnold,K.,Connelly,C.,Walsh,M.,&Ginis,M.(2020).Leadershipstylesand
employeewell-being:Ameta-analyticreview.JournalofBusinessandPsychology,
35(2),193-211.
13.Babelers.(2023).Lapersuasiónylainfluenciacomocaracterísticasdellíder
moderno.https://www.babelers.com/la-persuasion-y-la-influencia-liderazgo
14.Bass,B.,&Avolio,B.(2004).MultifactorLeadershipQuestionnaire(MLQ):
Manualandsampleset.MindGarden,Inc.https://www.mindgarden.com/16-
multifactor-leadership-questionnaire
15.Bermúdez,C.(2020).LafloriculturaenEcuador:Oportunidadesydesafíosenun
mercadoglobalizado.RevistaEcuatorianadeAgricultura,38(2),58-70.
16.Bass,B.M.,&Avolio,B.J.(2017).Transformationalleadershipandorganizational
culture.JournalofOrganizationalBehavior,38(1),103-123.
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
28
17.Bass,B.M.,&Avolio,B.J.(2011).Multifactorleadershipquestionnaire:Manual
andsamplerset(3rded.).MindGarden.
18.Bass,B.M.(1985).Leadershipandperformancebeyondexpectations.FreePress.
https://archive.org/details/leadershipperfor0000bass
19.Bass,B.M.,&Avolio,B.J.(1997).RevisedmanualfortheMultifactorLeadership
Questionnaire.PaloAlto:MindGarden.
20.Bass,B.,&Avolio,B.(2000).MLQMultifactorLeadershipQuestionnaire:
Technicalreport,leaderform,raterform,andscoringkeyforMLQForm5XShort
(2ed.).RedwoodCity:Mindgarden,Inc.
21.Bass,B.,&Riggio,R.(2012).Transformationalleadership(2ed.).Lawrence
ErlbaumAssociates.https://doi.org/10.4324/9781410617095
22.Bermúdez,S.,&Sánchez,J.(2019).Liderazgoenempresasagrícolas:Estudiode
casoenelsectorflorícolaecuatoriano.RevistadeInvestigaciónAgrícola,45(2),
123-138.
23.Burns,J.M.(1978).Leadership.Harper&Row.
https://archive.org/details/leadership1978burn
24.Carvajal,L.(2006).Metodologíadelainvestigacióncientífica(28ed.).Santiago
deCali:U.S.C.
25.CAMEPE.(2023).EcuadorhageneradoUSD552millonesporexportaciónde
flores.https://www.camepe.com/ecuador-ha-generado-usd-552-millones-por-
exportacion-de-flores/
26.Chiavenato,I.(2017).Gestióndeltalentohumano(3raed.).
https://michaelvargasug.blogspot.com/2017/06/gestion-del-talento-humano-
3ra-edicion_20.html
27.Casique,G.,&Gonzalez,M.(2023).Elliderazgotransformacionalytransaccional
eneldocente:desdelaperspectivadeestudiantesuniversitariosenpandemia
delCOVID-19.Scielo,19(1),128-143.https://doi.org/10.46443/catyp.v19i1.325
28.CorporaciónFinancieraNacional.(2022).Fichasectorialflores.
https://www.cfn.fin.ec/wp-content/uploads/downloads/biblioteca/2023/fichas-
sectoriales-3-trimestre/Ficha-Sectorial-Flores.pdf
29.Dinh,J.E.,Lord,R.G.,Gardner,W.L.,Meuser,J.D.,Liden,R.C.,&Hu,J.(2014).
Leadershiptheoryandresearchinthenewmillennium:Currenttheoretical
trendsandchangingperspectives.TheLeadershipQuarterly,25(1),36-62.
https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2013.11.005
30.Expoflores.(2023).Reporteestadísticoanual.https://expoflores.com/wp-
content/uploads/2024/03/Anual-Expoflores-2023.pdf
31.Expoflores.(2024).AsociaciónNacionaldeProductoresyExportadoresdeFlores
delEcuador.https://expoflores.com/certificacion-flor-ecuador
32.Field,A.(2013).DiscoveringStatisticsUsingIBMSPSSStatistics.ThousandOaks:
SAGEPublications.
33.Fong,M.(2018).AdaptacióndelCuestionarioMultifactorialdeLiderazgo(MLQ-
5X)enunaempresadecallcenter,LimaMetropolitana.UniversidadCésar
Vallejo.https://repositorio.ucv.edu.pe/handle/20.500.12692/30399
34.García-Morales,V.J.,Llorens-Montes,F.J.,&Verdu-Jover,A.J.(2020).The
influenceoftransformationalleadershiponorganizationalinnovationand
performance.InternationalJournalofInnovationManagement,24(5),2050047.
https://doi.org/10.1142/S136391962050047X
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
29
35.Gómez,M.,&Martínez,R.(2018).Desafíosenlagestiónderecursoshumanos
enempresasflorícolas:CasodeestudioenPichincha.RevistadeCienciasSociales
yEmpresariales,8(3),201-210.
36.Granda,M.,Lascano,E.,Naranjo,F.,&Torres,O.(2024).Laevolucióneconómica
delafloriculturaenelEcuador.RevistaDilemasContemporáneos,2(28),1-18.
37.Grant,A.M.(2012).Leadingwithmeaning:Beneficiarycontact,prosocialimpact,
andperformanceeffectsoftransformationalleadership.Academyof
ManagementJournal,55(2),458-476.https://doi.org/10.5465/amj.2010.0588
38.House,R.(1971).Apath-goaltheoryofleadereffectiveness.Administrative
ScienceQuarterly,16(3),321-338.
39.Judge,T.,&Piccolo,R.(2014).Transformationalandtransactionalleadership:A
meta-analytictestoftheirrelativevalidity.JournalofAppliedPsychology,89(5),
755-768.https://doi.org/10.1037/0021-9010.89.5.755
40.Kirkpatrick,S.A.,&Locke,E.A.(2019).Leadership:Dotraitsmatter?Academyof
ManagementPerspectives,13(3),48-60.
https://doi.org/10.5465/ame.2019.13.3.48
41.Komaki,J.,Zlotnick,S.,&Jensen,P.(1986).Managerialbehaviorandthe
effectivenessofsupervision.AcademyofManagementJournal,29(3),619-640.
42.Maccoby,M.(2014).Theleadershiptriad:Knowledge,trust,andpower.Palgrave
Macmillan.
43.Martínez,M.,Hernández,J.,&Pérez,P.(2021).Elpoderlegítimoenlas
organizaciones.RevistadePsicologíayComportamientoOrganizacional,25(1),
45-60.https://doi.org/10.1016/j.jcps.2021.02.006
44.Moreno,C.,López,M.,Cuevas,R.,&Sánchez,O.(2021).Adaptaciónyvalidación
delaescaladeliderazgoMLQ-5Xalcontextoeducativoespañol.Canalesde
Psicología,37(2),311-322.https://doi.org/10.6018/analesps.37.2.425351
45.Northouse,P.(2018).Leadership:Theoryandpractice(8ed.).Singapore:SAGE
PublicationsInc.
46.Orellana,B.,&Portalanza,C.(2014).Influenciadelliderazgosobreelclima
organizacional,5(11),117-125.https://doi.org/10.1016/S2215-910X(14)70026-6
47.Ponce,E.(2007).Estilosdeliderazgo,tomadedecisionesestratégicasyeficacia:
Unestudioempíricoenpequeñasymedianasempresas.Interciencia,32(8),522-
528.
48.Robbins,S.,&Judge,T.(2017).ComportamientoOrganizacional(10ed.).México:
SanDiegoStateUniversity.
49.Rodríguez,M.,&Vásquez,P.(2019).Impactoeconómicodelafloriculturaen
Pichinchaysuroleneldesarrolloregional.RevistadeEconomíaAgrícola,24(1),
99-112.
50.Sampieri,R.,Fernández,C.,Baptista,M.,Valencia,M.,&Mendoza,C.(2014).
MetodologíadelaInvestigación(6°ed.).México:McGraw-Hill.
51.Salas,A.,Fernández,R.,&Arenas,J.(2022).Leadershipinchanging
environments:Theroleofcontingenciesandteamadaptation.Journalof
BusinessResearch,139,486-495.https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.09.022
52.Skogstad,A.,Hetland,J.,Glasø,L.,&Einarsen,S.(2014).Isavoidantleadershipa
rootcauseofsubordinatestress?Work&Stress,28(4),323-341.
https://doi.org/10.1080/02678373.2014.957362
ISSN:
3091-1796
DOI:
https://doi.org/10.56519/4hqc2q17
Vol.3No.7PP.1-30
Noviembre2025
30
53.Sosik,J.J.,&Godshalk,V.M.(2016).Transformationalleadershipandemotional
intelligence:Theroadtosuccess.Taylor&Francis.
54.Tims,M.,Bakker,A.B.,&Xanthopoulou,D.(2011).Dotransformationalleaders
enhancetheirfollowers'dailyworkengagement?TheLeadershipQuarterly,
22(1),121-131.https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2010.12.011
55.Vega,C.,&Zavala,V.(2004).AdaptacióndelCuestionarioMultifactorialde
Liderazgo(MLQForma5XCorta)alcontextoorganizacionalchileno.
https://repositorioslatinoamericanos.uchile.cl/handle/2250/2411660
56.Wang,D.,Waldman,D.A.,&Zhang,Z.(2016).Ameta-analysisofshared
leadershipandteameffectiveness.JournalofAppliedPsychology,102(4),503-
516.https://doi.org/10.1037/apl0000241
57.Yukl,G.(2013).LeadershipinOrganizations(8thed.).USA,NewJersey:Pearson
Education,Inc.https://nibmehub.com/opac-
service/pdf/read/Leadership%20in%20Organizations%20by%20Gary%20Yukl.pdf
58.Zhu,W.,Avolio,B.,&Walumbwa,F.(2021).Leadershipandperformancebeyond
expectationsinadynamicenvironment.JournalofLeadership&Organizational
Studies,28(2),163-179.https://doi.org/10.1177/15480518211011353